گزاره

درود
ترجیح دادم در مورد معماری ایران در جای دیگر صحبت کنم ! معماری ایران بیشتر از هر جای دیگر سخن برای گفتن دارد هر چند این روزها بسیار از اصل خود دور افتاده است !
امیدوارم قابل استفاده برای دوستان باشد و لذت ببرند .


اصول و مبنای معماری ایرانی :

درون‌گرایی (حفظ کرامت و احترام انسان)
نیارش (فن اجرای ساختمان)
خود بسندگی (استفاده از مصالح بوم آورد ایدری)
مردم‌واری (تبعیت از نیازها و ابعاد انسانی)
پیمون (مدول)
پرهیز از بیهودگی

خانه ی بروجردی ها



تاریخچه خانه بروجردی ها
زمانی که مرحوم حاج سیدحسن نطنزی(مشهوربه بروجردی)تاجرمعروف فرش کاشان دخترهمکارش مرحوم حاج سیدجعفرنطنزی رابرای پسرخودسیدمهدی خواستگاری کرد،خانواده دختر(که درخانه فعلی طباطبایی های کاشان زندگی می کردند) ساخت خانه ای درشان وموقعیت اجتماعی شان رابرای محل زندگی دخترشان شرط این ازدواج قراردادند.
خانواده بروجردی ازمعروف ترین معمارشهر(استادعلی مریم کاشانی)درخواست کردند که خانه موردنظررابسازد.استاد بعدازبه پایان رساندن سفت کاری خانه برای انجام نازک کاری وتزیینات ازبرجسته ترین هنرمندان نگارگرشهردعوت به عمل آورد.واین هنرمندان داستان هاوروایات عاشقانه خمسه نظامی وهفت پیکرجامی رادرجای جای طاق هاورواق ها به تصویرکشیدند.ساخت این خانه حدود18سال توسط25نفرمعماروهنرمندبه طول انجامید.ودرزمان حکومت ناصرالدین شاه 1280-1292ساخته شد.واکنون حدود 130 سال از عمر این خانه سپری شده.

روش کاراستادعلی مریم کاشانی:شیوه کاراین استاداین گونه بوده که ابتداماکت ساختمان موردنظررامی ساخته وپس ازتاییدطرح توسط کارفرمانسبت به ساخت آن اقدام می کرده.تیمچه امین الدوله وخانه طباطبایی از آثاراوست.وی این خانه را باالهام ازشیوه معماری اصیل ایرانی ساخته است.

شرح مواردی درباره ی خانه های مناطق گرم:
درون گرایی:ملاحظات دینی واجتماعی ورعایت عدم دید مسقیم ازبیرون به درون باساخت دالان یادهلیز رعایت شده است.
دلیل ساخت طاق گنبدی:یکی از دلایل ساخت وجودموریانه فراوان است.
نمای خانه های گرمسیری:سیم گل وکاهگل به رنگ روشن،وجودسایبان وسرتاس وکنسول درنماها
پنجره ها: کوچک وچوبی باحفاظ مشبک آجری
بادگیر: ایجادکوران غیرمستقیم
حیاط بزرگ باحوض وسیع وکاشت درخت به ویزه اناربرای مرطوب شدن هواوپایین آوردن دما
اختلاف سطح حیاط:حفاظی دربرابربادهای شدیدوگرم
هشتی:درونگرایی ومانع کوران بادهای شدیدوگردبادهاازسمت کوچه به داخل حیاط


شرح پلان خانه بروجردی ها معماری داخلی و عملکرد فضاها
*مساحت 1700مترمربع-زیربنا1000مترمربع-
*دوطبقه ودربعضی قسمتها مثل قسمت جنوبی که باسرداب دارای 3طبقه است.
*دارای یک حیاط با ابعاد20در30-
*دارای 3ورودی درشمال(ورودی اصلی)،غرب(مخصوص مراسم مذهبی وغیره) وجنوب(برای خواص)-ایوان های سرپوشیده دراطراف حیاط.
*جلوخان درفضای هشتی که دارای 6عددسکو برای انتظارمراجعین می باشد.این سکوها پاخوری نام دارد.

تقسیمات خانه بروجردی ها: بیرونی-اندرونی
بخش بیرونی شامل:بخش شمالی-بخش جنوبی(تابستانی)-بادگیرها
بخش اندرونی شامل:بخش شمالی_بخش جنوبی
بخش بیرونی:
1.هشتی
2.راهرو و دهلیز
3.حیاط مرکزی مستطیل شکل20×30
4.بخش اصلی وتابستانی بنا(بخش اعظم تزیینات دراین قسمت است)
5.سرداب درزیرزمین(دمادراین سرداب درتابستان حدود20درجه کمترازطبقاط بالایی ست.سرداب با یک سیتم کانال کشی افقی وعمودی به 2بادگیرارتباط دارد.نمای سرداب از گچ وآجراست.
6.آشپزخانه وانبارها:دربخش شمالی قراردارند.
7.بادگیرها:دردوبخش شمالی وجنوبی قسمت بیرونی می باشد


انواع بادگیر: (یک سویه-چهارسویه-چندوجهی-مدور-)

بادگیرهای این خانه هشت ضلعی هستند.


بخش اندرونی:
1.دارای 9اتاق
2.دارای حیاط خلوت واتاق پنج دری ساده،صندوق خانه،اتاق نشیمن ویک سرداب بزرگ دربخش جنوبی آن
3.دربخش شمالی شامل حیاط مرکزی-تالارپذیرایی ست.


تامین نوردرخانه بروجردی ها:
نورهشتی:تعبیه روزنه ای درسقف
نورزیرزمین:دربخشی از دیوارها وزیرایوانهایاطاقچه ها،پنجره های مشبکی وجودداردکه نقش عبورجریان هواراایفا کرده وفضای راهروی زیرزمین را نیزروشن می کند.
نورآشپزخانه:آشپزخانه وانبارهای خانه درگوشه هاوقسمت هاییازخانه است که نیازبه نوروتهویه درآن جاهااندک است.
نورتالاراصلی:نوربه وسیله نورگیرفوقانی درسقف تامین می شود.

مصالح مورد استفاده درخانه بروجردی ها:
آجر-کاشی-سیم گل-گچ ورنگ درتزیینات
*آجر:کف فرش حیاط-اتاق ها-راهروها-
*کاهگل وسیم گل:پوشش دیوارهای بیرونی
*گچ: پوشش داخلی بعضی اتاقها
*رنگ روغن:پوشش تالاراصلی
همچنین این بنادارای تزیینات اندک کاشی،آجرچینی ساده،گچبری های زیباونفیس ونقاشی ورنگ آمیزی دربخش بیرونی وتزیینات آینه کاری دربخش اندرونی می باشد.


گرمي سوزنده آفتاب کاشان وقتي که از خيابان فاضل نراقي به خيابان علوي قدم مي گذاري نم نمک صورتت را مي سوزاند. در گوشه و کنار اين خيابان بناها و خانه هاي تاريخي متعددي از پس يکديگر قرار دارند. در ميانه خيابان پس از عبور از کنار خانه تاريخي عامري ها - آنجا که ديوارهاي آن تا وسط خيابان پيش آمده و حريم خود را از خيابان چند ده ساله بازپس گرفته است - وارد کوچه اي مي شوي و چند قدم جلوتر، در ميانه آن مقابل دري مي ايستي که بر بالاي آن بر کاشي هاي مزين به گل هاي اسليمي، نوشته: اداره ميراث فرهنگي کاشان. اينجا خانه تاريخي بروجردي ها است.
آنگاه که از در ورودي به سوي حياط سرازير مي شوي، پله ها و دالاني نسبتا بلند و پيچ دار را پشت سر مي گذاري، فضاي زيبا و رويايي حياط خانه چشمت را نوازش مي دهد و آنگاه که به اندروني و بيروني خانه سرک مي کشي از اين همه زيبايي و جلال در شگفت مي ماني!
اينجاست که ناخودآگاه بر استاد معمار اين خانه آفرين مي گويي که چگونه اين چنين زيبا و موزون خشت و گل و گچ و آجر را در کنار هم به خانه اي چنين مجلل و باشکوه تبديل کرده است!
خانه اي که اينک پس از حدود 150 سال استوار و پابرجاست و زيبايي هاي خود را آن چنان حفظ کرده که در گذر زمان چيزي از ابهت و چشم نوازي اش کاسته نشده!
خانه تاريخي بروجردي ها که در محله قديمي سلطان اميراحمد کاشان قرار دارد، نمونه يکي از خانه هاي مسکوني دوره قاجار است که در سال 1280 هجري قمري توسط يکي از بازرگانان معروف کاشان، حاج سيدحسين نطنزي ساخته شده و برخي از تزئينات بدنه داخلي هشتي ورودي آن در سال 1295 هجري قمري به انجام رسيده است
خانه بروجردي ها متناسب با خصوصيات اقليمي و شرايط آب و هوايي منطقه کويري کاشان طراحي و ساخته شده، به گونه اي که در گرماي شديد تابستان هواي خنک و بسيار مطبوعي از طريق بادگيرهاي واقع در بالاي پشت بام به صورت طبيعي و دائمي به زيرزمين ها سرازير شده و در آنها جريان مي يابد. خانه بروجردي ها به طور کلي شامل دو بخش بيروني و اندروني است که سر در اصلي و هشتي ورودي بين اين دو بخش مشترک است.
علاوه بر اين هر يک از اين دو بخش درهاي جداگانه اي نيز دارند که به وسيله آنها مستقيما به کوچه دسترسي پيدا مي کنند.
اما قسمت بيروني خانه، در حقيقت همان عمارت و حياطي است که در حال حاضر مورد بازديد علاقه مندان قرار مي گيرد و مشتمل است بر: راهروي ورودي، حياط مرکزي، تالار سرپوشيده و نورگير فوقاني آن،
نقاشي هاي خانه بروجردي ها زير نظر دو هنرمند بزرگ و نامدار نقاشي ايران دوران قاجار "مرحوم ميرزا ابوالحسن غفاري کاشان" (بنيانگذار اولين مدرسه نقاشي در ايران) و برادرزاده اش "مرحوم ميرزا محمدخان غفاري کاشاني" ملقب به "کمال الملک" ترسيم و طرح هاي گچبري خانه نيز با نظارت اين دو استاد به انجام رسيده است.
به طور کلي خانه بروجردي ها از نظر طرح و معماري، قدمت، تزئينات و نقاشي گچبري در زمره نفيس ترين آثار تاريخي کشور قرار دارد که بخش بيروني آن در سال 1353 توسط دولت خريداري و با شماره 1082 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است.
تاکنون مرمت بخش هاي مختلف و نيز استحکام بخشي قسمت هاي عمده خانه و تثبيت نقاشي ها به وسيله کارشناسان و استادکاران اداره ميراث فرهنگي کاشان انجام و برخي الحاقات و تغييرات غيراصولي انجام گرفته است.

من به همتون پیشنهاد می کنم کاشان رفتید از این خونه ها دیدن کنید . بهتون قول میدم لذت می برید ( البته اگه به اینجور چیزها علاقه داشته باشید )

این هم بادگیر بسیار زیبای خانه ی بروجردی ها .

به نظر من اینقدر این بادگیر طرح شاخص و کاملی داره که میشه وقتی داری در مورد خانه ی بروجردی ها صحبت می کنی بنا رو جداگانه و بادگیر را جداگانه تحلیل کنی . کمااینکه خود این بادگیر می تونه طرح یک بنا باشه !
بسیار زیبا و چشم نوازه !

خانه ی طباطبایی ها



یکی از دیدنی ترین و زیباترین خانه های تاریخی کاشان، خانه طباطبایی ها واقع در خیابان علوی است. اين خانه در نزديکی خانه تاريخی بروجردی و در جوار بقعه مبارکه امامزاده سلطان امير احمد (که اين بقعه نيز از آثار هنری قرن نهم و دهم می باشد) خانه با شکوهی وجود دارد و به خاطر اينکه سنگ بنای اين خانه را شخصی به نام حاج سيد جعفر طباطبايی نطنزی طی سال های 1255 تا 1265 بنا نهاده است به خانه طباطبايی موسوم و مشهور گرديده است.

اين خانه در زمينی به مساحت 4730 متر مربع و در حدود سال 1250 قمری با مهارت و هنرمندی معمار معروف کاشانی استاد علی مريم احداث گرديده است



اين خانه مشتمل بر چهار صحن و حياط می باشد که حياط مرکزی متعلق به قسمت بيرونی و دو حياط متعلق به اندرونی و يک حياط متعلق به خدمه بوده است.

قسمت اندرونی: شامل اتاق پنج دری ساده در مرکز و دو حياط در دو طرف آن و دارای سرداب هايی که بادگير ها هوارا در آن جريان می دهند که اين قسمت محل سکونت خانواده مرحوم طباطبايی بوده است.

حياط ضلع شمال غربی بزرگتر و تعداد اتاق های آن بيشتر می باشد و دارای سرسرای پذيرايی مجزايی است. در زير قسمت اندرونی مخصوصاً اتاق مرکزی ، سرداب بزرگی قرار دارد که دارای مشخصات منحصر به فرد خود است و به علل مختلف از جمله : وجود بادگير ،سقف ضربی ، نوع مصالح به کار رفته در بدنه ، دو جداره بودن بدنه ،وجود حوضی که قبلاً در مرکز سرداب بوده، اختلاف ارتفاع با سطح کوچه حدود 8 تا 10 متر ، نسيم خنکی که از سطح حوض حياط مرکزی وارد زير زمين می شود ؛ همه اين عوامل باعث شده تا به خصوص در فصل تابستان 15 تا 20 درجه اختلاف دما بين زيرزمين و بيرون آن مشاهده شود



قسمت بيرونی: شامل تالار بزرگ (اتاق شاه نشين) در مرکز با نورگيرها و پنجره های مشبک رنگی و پنجره های کناری دو جداره که عمودی باز و بسته می شود . اين اتاق دارای تزيينات نقاشی و آيينه کاری و گچ بری های جالب از جمله پنجره های مشبک گچی است که همچون پارچه توری ظريفی به نظر می رسد . در دو طرف اتاق شاه نشين اتاق های گوشواره بنا شده است در جلوی اتاق شاه نشين ، ايوانی با آيينه کاری و گچبری های جالب ديده می شود

در طرفين تالار بزرگ دو حياط خلوت و نور گير به صورت قرينه يکديگر احداث شده است که دارای تابلو های بديع نقاشی می باشند و از نفايس آثار هنری اين ديار به شمار می آيند. اسناد و قراين نشان می دهد که هنرمند بزرگ و نقاشباشی در بار ناصرالدين شاه قاجار يعنی ميرزاابوالحسن غفاری کاشانی ملقب به صنيع الملک با مالک خانه دوستی نزديک و مراوده خانوادگی داشته است لذا به احترام دوستی که با مرحوم طباطبايی داشته در اجرای گچ بری ها و ترسيم نقاشی های اين خانه نظارت داشته است.



حياط خدمه: شامل اتاق های خدمه ، زيرزمين خدمه، آشپزخانه و اصطبل زمستانی و تابستانی می باشد که تعدادی از اتاقهای خدمه از بين رفته است .

آب خانه از دو رشته قنات دولت آبادی و نصرآبادی تأمين می گرديد است . خانه طباطبايی دارای 5 درب ورودی می باشد که ورودی اصلی به دو ورودی اندرونی و بيرونی در قسمت هشتی تقسيم می گردد. علت پيچ و خم های راهرو های ورودی جهت شکستن اختلاف ارتفاع و نداشتن ديد مستقيم است.

---

شاید بد نباشه بدانید دلیل استفاده از شیشه های رنگی جدای از بحث زیبایی که مد نظر بود برای مقابله با ورود پشه و حشرات موذی به اتاق بوده است !
گویا

خیلی خوب بود شاید این فضاها رو من خیلی خوب درک کنم. چون تا 8 سالگی درون همچین خانه قدیمی زندگی می کردیم. خانه ای بسیار عجیب بود و قدمتش حدودا 200 سال بود که با مرمت و نگه داری و ... سرپا مانده بود. چشم طمع بعضی ها باعث شد این خانه و سرمایه فرهنگی به فروش رود، آنهم به یک افغانی. حدود 17 سال است که آن خانه را خراب کردند و دیگر اثری از صاحب جدیدش نیست. فکر می کنم گنج عظیمی در آن خانه پیدا کردند
در مورد خانه طباطبایی ها، این یکی از بناهایی است که گره چینی اش خیلی معروف است و به قولی اورجینال.
اگر در مورد بادگیرها و نقشه آنها و نحوه کارکردش هم مطلبی داشتی ممنون میشم بگذاری. آخه چندی پیش ما رفتیم یزد و از این کولرهای عجیب و غریب حسابی متعجب شدیم و هر کس نظری داد که اینها چطور کار می کنند. کنجکاویمان گل کرد

گاهی می اندیشم که اگر این سرمایه ی هنری وفرهنگی در کشورهای غربی بود چه ها که نمی کردند و چجور که به خود نمی نازیدند !
ولی متاسفانه حاکمان ایران حتی ذره ای هم برای این سرمایه ی عظیم ارزش قائل نیستند !

حتما آی کیو عزیز . از استاد پیرنیا ( بزرگ مرد معماری ایرانی ) هم خواهم گذاشت که دیگر حرفی درش نباشد !

(۳۰-مرداد-۸۸ ۰۵:۰۹ عصر)iq-boy نوشته : [ -> ]اگر در مورد بادگیرها و نقشه آنها و نحوه کارکردش هم مطلبی داشتی ممنون میشم بگذاری. آخه چندی پیش ما رفتیم یزد و از این کولرهای عجیب و غریب حسابی متعجب شدیم و هر کس نظری داد که اینها چطور کار می کنند. کنجکاویمان گل کرد

مدت‏ها پیش مقاله‏ای را در این باره خوانده بودم. اگر درست یادم باشد؛ خلاصه اش این بود که وقتی باد به بادگیر می‏وزد، فشار هوا در دهانه‏ی رو به روی باد بیشتر از درون اتاق می‏شود؛ در نتیجه هوا از راه دهانه‏ی رو به باد، از بیرون به درون اتاق جریان پیدا میکند. این جریان باعث می‏شود که فشار هوای درون اتاق از فشار هوای دهانه‏‏ی پشت به باد بیشتر شود و این بار هوا از دورن اتاق از راه دهانه‏ی پشت به باد، به بیرون جریان کند. این، باعث می‏شود که دوباره فشار هوای درون اتاق از بیرون کم‏تر شود و هوا از دهانه‏ی رو به باد، به درون اتاق جریان پیدا کند و این سیکل دوباره تکرار شود.

پ.ن: در سفری به یکی از روستاهای قشم نزد یکی از دوستانم، شب برق قطع شد و مجبور شدیم در یکی زا بادگیرها‏ی خانه‏شان بخوابیم. عجب لذت‏بخش بود!

بادگیر و خیشخان
بادگیر در روزگاران کهن در معماری ایران زمین بکار گرفته شده است و این از نام‌های باستانی گوناگون آن مانند (واتغر و بادهنج و باتخان و خیشود و خیش خان) برمی‌آید کاملاً مشهود است که این یک پدیده تازه ای در ایران نیست و اکنون هم وسایل مجهز و کامل تهویه مطبوع به کمک ماشین و برق به انواع مختلف در دسترس همگان قرار گرفته می‌بینیم که اصول ساختمانی آنها بر پایه کار بادگیر و خیش نهاده است
ولی امروزه به دلیل صرفه جویی در مصرف انرژی معماران و طراحان روی به این شکل معماری ایرانی آورده اند مخصوصاً در مناطقی خاص که شرایط برای این کار مطلوب است، این نوع طراحی هوای مطبوع نه فقط در ساختمان‌های معمولی حتی درآپارتمان نیز بکار گرفته شده است که امکان تهویه را برای هر واحدی به کمک همین شیوه به وجود آوردند تا کنون طراحی‌های مختلفی از آن به ویژه در آمریکا در مکان‌هایی گرم و دارای باد صورت گرفته شده است که موفقیت آمیز بوده است و به مرحله اجرا درآمده که متاسفانه در ایران با وجود طراحی‌های بسیار برای نواحی مختلف فقط تا فاز طرح متوقف مانده است.
بادگیر انواع گوناگونی دارد و بنا بر وضع اقلیمی و جهت باد در هیات‌های مختلفی در سراسر ایران ایران ساخته شده است و زیباتر ، پرکارتر و درست‌ترین آنها در پیرامون دشت‌های خشک و سوزان به‌ویژه در شهرهای کاشان، یزد و بم و جهرم و طبس و کرانه‌های خلیج همیشه فارس و اروند رود بنا نهاده شده است که بهترین، زیباترین و کارآمدترین میان‌بادگیرهای این نواحی حتی در قالب هنر معماری آن در نواحی یزد می‌باشد به همین خاطر به این شهر، شهربادگیرها گفته می شود .در دور نمای شهر یزد، بادگیرهایی خشتی که با قامت سرو گونه خود با تن نازی ناب بر آسمانه یزد قد برافراشته که نگاهشان مدام به سمت مسافر تازورارد خیره است که سرآمد همه آنها بادگیر باغ دولت آباد یزد است.
جهت وزش باد، فرم بادگیرها را مشخص می‌کند. بادگیرها با توجه به جهت وزش باد، گاهی زمینه چهار گوش و بیشتر زمینه مستطیلی دارد و گاهی هم در کرانه‌های دریا تنا به صورت هواکشی در جهت عکس وزش باد دریا بر فراز ساختمان به چشم می‌خورد. عملکرد آن به این گونه است که وقتی باد به یک دیوار می‌وزد، سطح رو به باد که در معرض وزش باد قرار می‌گیرد قسمت پر فشار و سطح پشت به باد را قسمت کم فشار و مکنده تعریف می‌شود.
حال اگر در قسمت کم فشار یا مکنده، حفره یا کانالی تعبیه گردد در مجاری کانال مکش اتفاق افتاده که به سبب آن کوران و یا تهویه‌ای در قسمت کانال کشی شده ایجاد می‌کند.

انواع بادگیرها از نظر شکل ظاهری:
1) بادگیرهای چهار گوش و هشت گوش
مناسب مکانهایی است که جهت وزش بادهای مطبوع متنوع است و بخصوص در فصل گرما گاه از شمال به جنوب و گاه از شرق به غرب باد خوش می‌وزد.

2) بادگیرهای مسطتیلی :
در مناطقی ساخته می‌شوند که جهت وزش باد در تابستان ازیکسو معمولاً از شمال شرق به جنوب غرب است و به همین جهت سطح نمای بزرگ بادگیر را درست مواجهه با آن می‌سازند.

3) بادگیرهای خرپشته ای:
در آبادی‌های کنار کنار ودرون کویر برای پرهیز از گزند گردبادها و طوفان‌های سنگین بادگیر را فقط مواجه با یک جهت یعنی شمال شرق می‌سازد و جبهه‌های آنرا می‌بندند. این گونه بادگیرها بیشتر شبیه به خرطومی است که رو به جهت نسیم کوهستان دارد و برای راندن و پایدن در برابر گرد باد، بام آن به صورت خرپشته ساخته شده است مثل خانه بروجردی‌ها که نمونه بارز آن است.

4) بادگیر های خرطومی:
در کرانه‌های خوستان و خلیج همیشه فارس بادگیر به صورت هواکش خرطوم مانند بر بام ساختمان‌ها و پشت به دریا ساخته شده است تا بیاری بادهای نسبتاً ملایم که از روی دریای پر جز ومد برمی‌خیزد و یا از پنجره‌های کوهستان نزدیک به زمین به درون خانه می آید و هوای گرم و تموز و گرفته را براند.
همین تعبیه در خارج ایران و در کرانه‌های جنوبی دریای روم نیز معمول بوده است که معمولاً دیوار مشبکی در پیش خانه های می‌ساختند تا باد دریا در راه وزش خود هوای درون خانه را به کام خود کشد و هوای تازه جایگزین آن کند.
در بعضی از شهرها چون تهران قدیم و کاشان بادگیر مضاعف در طرفین شاهنشین‌ها* ساخته می‌شده است در اینگونه بادگیرها میله نخستین کار بادگیر و میله دومی کار هواکش را انجام می‌دهد به صورت ورود و خروج .
طرز کار بادگیر اصولاً بر این پایه نهادینه شده است که وزش باد برای کشاند هوای خوش و از عکس‌العمل نیروی آن یعنی مکش برای راندن هوای گرم وآلوده استفاده می‌شود در ضمن در پایین این میله حوض کوچکی قرار دارد که باد بعد از خروج از میله و برخود با سطح آب به صورت مطبوع و خنک به طرف شاهنشین حرکت کند که از قسمت مکنده آن خارج شود به این اتاق که درست زیر میله بادگیر است و دارای حوض می‌باشد (سردابه) می گویند.
کاربرد بادگیر به خصوص در شهرهای گرم مرکزی و پیرامون کویر به قدر اساسی و از روی حساب بوده است که به جرات می‌توان اعلام کرد علم وفنون امروزی هم، با همه پیشرفت و توسعه‌ای که دارد نتوانسته وسیله ای مناسب جایگزین آن کند.
نقل قول است که بادگیر هشت باغ دولت آباد یزد، فرش نمدین سنگینی را که گسترده بود لوله کرد و به درون خود کشید . حال تا کسی چند صباحی را در زیر این بادگیرها در روزهای سوزان و گداخته تابستان ننشیند امتیاز این دستاورد مهندسی ساختمان کهن ایرانی را درنمی‌یابد.

خیش یا خیشخان
در اینجا لازم است بجز بادگیر از وسیله خنک کنند دیگری به نام خیش یا خیشخان نام برد که از روزگاران باستان در ایران مورد استفاده قرار می گرفته است و به کشورهای همسایه و حتی دور دست هم فرا گرفته است، و حتی کولر امروزی چیزی جز همان خیش نیست که با این تفاوت که جریان باد کولر توسط موتور و جریان برق ایجاد می شود.
خیشخان، کلبه یا دارآفرین بوده است که پیرامون آن را باحصیر یا سفال یا بوته های خار دار می‌پوشاندند و بر روی آن آب پاشی می‌کردند تا براثر گذر باد از لابه‌لای بوته یا سفال خیس یا حصیر جریان هوا خنک و مطبوع میرگردد که خوابیدن در آن بسیار لذت بخش است.
(ولی افسوس خود را نمی توان پنهان کرد در کشوری که خود بهترین وسایل تهویه را با نام‌های گوناگون داشته وسایل جدید را تحفه فرنگ بدانند و نام های بیگانه آن را بی درنگ بپذیرند و بجای بادگیر، باد‌هنج خیشور، خیشخان، ماسوره و هواکپ واژه هایی چون ارکاندیشن و کولر و اتیلاتور و امثال آن برای آن بکار برد.)

معماری اسلامی اثر استاد پیرنیا

عمارت دولت آباد یزد . بزرگترین بادگیر دنیا



امیدوارم مورد استفاده ات بوده باشه و جواب سوالت رو گرفته باشی آی کیو عزیز . اگر هنوز جواب نگرفتی بگو تا ببینم بیشتر می تونم کمکت کنم

آقا دستمريزاد خيلي عالي بود. مخصوصا در مورد انواعش ممنون

تخت جمشید :



تخت جمشید ،مجموعه ای از کاخهای بسیار باشکوهی است که ساخت آنها در سال ب512 قبل از میلاد آغاز شد و اتمام آن 150 سال به طول انجامید.تخت جمشید در محوطة وسیعی واقع شده که از یک طرف به کوه رحمت و از طرف دیگر به مرودشت محدود است . این کاخهای عظیم سلطنتی در کنار شهر پارسه که یونانیان آن را پرپولیس خوانده اند ساخته شده است .


ساختمان تخت جمشید در زمان داریوش اول در حدود 518 ق . م ، آغاز شد. نخست صفه یاتختگاه بلندی را آماده کردند و روی آن تالار آپادانا و پله های اصلی و کاخ تچرا را ساختند . پس از داریوش ، پسرش خشایارشا تالار هدیش را بنا نمود و طرح بنای تلار صد ستون را ریخت . اردشیر اول تالار صد ستون را تمام کرد . اردشیر سوم ساختمان را آغاز کرد که ناتمام ماند . این ساختمانها بر روی پایه هایی ساخته شــده که قسمتـی از آنها صخره های عظیم و یکپارچه بوده و یا آنها را در کوه تراشیده اند .

معماری هخامنشی ، هنری است امتزاجی که از سبک معماریهای بابل و آشور و مصر و شهرهای یونانی آسیای صغیر و قوم اورارتو اقتباس شده و با هنر نمایی و ابتکار روح ایرانی نوع مستقلی را از معماری پدید آورده است . هخامنشیان با ساختن این ابنیة عظیم می خواستند عظمت شاهنشاهی بزرگ خود را به جهانیان نشان دهند.


تخت جمشید

در اواخر سال 1312 شمسی براثر خاکبرداری در گوشة شمال غربی صفه تخت جمشید قریب چهل هزار لوحه های گلی به شکل و قطع مهرهای نماز بدست آمد . بر روی این الواح کلماتی به خط عیلامی نوشته شده بود . پس از خواندن معلوم شد که این الواح عیلامی اسناد خرج ساختمان قصرهای تخت جمشید می باشد . از میان الواح بعضی به زبان پارسی و خط عیلامی است . از کشف این الواح شهرت نابجایی را که می گفتند قصرهای تخت جمشید مانند اهرام مصر با ظلم و جور و بیگار گرفتن رعایا ساخته شده باطل گشت ، زیرا این اسناد عیلامی حکایت از آن دارد که به تمام کارگران این قصور عالیه اعم از عمله و بنا و نجار و سنگتراش و معمار و مهندس مزد می دادند و هر کدام از این الواح سند هزینة یک یا چند نفر است . کارگرانی که در بنای تخت جمشید دست اندرکار بودند ، از ملتهای مختلف چون ایرانی و بابلی و مصری و یونانی و عیلامی و آشوری تشکیل می شدند که همة آنان رعیت دولت شاهنشاهی ایران بشمار می رفتند . گذشته از مردان ، زنان و دختران نیز به کار گل مشغول بودند . مزدی که به این کارگران می دادند غالباً جنسی بود نه نقدی ، که آنرا با یک واحــد پـول بابلی به نام « شکــل » سنجیده و برابر آن را به جنس پرداخت می کردند . اجناسی را که بیشتر به کارگران می دادند و مزد آن محسوب می شدعبارت از : گندم و گوشت .

اسکندر مقدونی)) در یورش خود به ایران در سال 331 قبل از میلاد، آنرا به آتش کشید.تاریخنگاران در مورد علت این آتش سوزی اتفاق رای ندارند. عده ای آنرا ناشی از یک حادثه غیر عمدی میدانند ولی برخی کینه توزی و انتقام گیری اسکندر را تلافی ویرانی شهر آتن بدست خشایار شاه علت واقعی این آتش سوزی مهیب میدانند.

ازآنچه امروز از تخت جمشید بر جای مانده تنها می توان تصویر بسیار مبهمی از شکوه و عظمت کاخها در ذهن مجسم کرد. با این همه می توان به مدد یک نقشه تاریخی که جزئیات معماری ساختمان کاخها در آن آمده باشد و اندکی بهره از قوه تخیل، به اهمیت و بزرگی این کاخها پی برد. نکته ای که سخت غیر قابل باور می نماید این واقعیت است که این مجموعه عظیم و ارزشمند هزاران سال زیر خاک مدفون بوده تا اینکه در اواخر دهه1310خورشیدی کشف شد.

چیزی که در نگاه اول در تخت جمشید نظر بیننده را به خود جلب می کند، کتیبه ها و سنگ نبشته های گذر خشایارشاه است که به زبان عیلامی و دیگر زبانهای باستانی تحریر شده است. از این گذر به مجموعه کاخهای آپادانا می رسیم، جائی که در آن پادشاهان بار میدادند و مراسم و جشنهای دولتی در آن برگذار می شد.
امروزه مقادیر عمده ای طلا و جواهرات در این کاخها وجود داشته که بدیهی است در جریان تهاجم اسکندر به غارت رفته باشد. تعداد محدودی از این جواهرات در موزه ملی ایران نگهداری می شود. بزرگترین کاخ در مجموعه تخت جمشید کاخ مشهور به "صد ستون" است که احتمالا یکی از بزرگترین آثار معماری دوره هخامنشیان بوده و داریوش اول از آن به عنوان سالن بارعام خود استفاده می کرده است. تخت جمشید در 57 کیلومتری شیراز در جاده اصفهان و شیراز واقع شده است.



تخت جمشید تنها یک مجموعه ی معماری نیست ، بلکه آینه ای است که در آن علم و فن و هنر واعتقادات ایرانیان کهن انعکاس یافته است . تخت جمشید یک مدرسه است ، یک کتاب ، یک روایتگر پیر . می توان گفت که تخت جمشید اولین سازمان ملل واقعی د نیا بوده است.
بنای تخت جمشید در حدود سال 518 پیش از میلاد به فرمان داریوش هخامنشی آغاز شد .
کار ساختن بناهای تخت جمشید در زمان داریوش اول (522 تا 486 ق . م ) آغاز و تا زمان اردشیر سوم ( 359 تا 338 ق . م ) در مساحتی به وسعت 13 هکتارساخته و ادامه یافت .مصالح به کار رفته در بنای تخت جمشید عبارت بوده از : سنگ ، خشت و گل ، آجر ، گچ ، چوب ، آهن ، فلزات گرانبها ( طلا - نقره - مس ) عاج ، لا جورد ، عقیق و...... دیوارهای تخت جمشید در برخی جاها به ضخامت 5/5 متر بوده و قطعه سنگهای به کار رفته به وزن بیش از 45 تن میرسیده.

تخت جمشید دارای سیستم حرارتی و تهویه بوده ، که فضاهای داخل آن را در زمستان گرم ودر تابستان خنک و معتدل می کرده است . دشت سرسبز مرودشت ، سقفهای بسیار بلند و فضاهای وسیع ، درهای گشاده و پنجرههای متعد د هوای تخت جمشید را در تابستان معتدل وخنک می ساخته و در زمستان دیوارهای خشتی و لایه های گچ که یک عایق حرارتی تشکیل می داده ، پردههای ارغوانی بلند و ضخیم که مانع نفوذ سرما به درون فضاها وتالارها می شده ، پوشش سقف نیز چوبی بوده که این امر در گرم شدن محیط تاثیر به سزایی داشته است .ت

خت جمشید نیز دارای سیستم آب و فاضلاب بوده ، در تخت جمشید مجاری زیرزمینی آبرسانی و فاضلاب پیچ در پیچی کشف شده که به طول بیش از 2 کیلو متر می رسد . تخت جمشید نه یک شهر بوده و نه یک دژ و نه یک پرستشگاه ، تخت جمشید دو نقش جداگانه اما تا اندازه ای به هم پیوسته ایفا می کرده ، نخست اینکه چون در قلب امپراطوری قرار داشته گنج خانه ی مناسبی برای اندوختن ثروت روز افزون کشور بوده ، دوم اینکه جایگاه مناسب و با شکوهی برای برگذاری مراسم و جشنهایی بوده که در آن زمان برگزار می شده ( جشنهای مهرگان و اعیاد نوروز ) به نقل از مورخان در تخت جمشید بیش از 120000سکه ی طلا و نقره ، ظروف و مجسمه های بسیار ناب ، اثاث گرانقیمت ، نیمکتهای زرین ، لباسها وفرشهای ارغوانی گرانبها و....نگهداری می شده که در نهایت با حمله ی اسکندر مقدونی همه ی این اشیاء یا به غارت رفت یا طعمه ی حریق شد . اسکندر وقتی که وارد تخت جمشید شد و این همه شکوه و ثروت دید دستور داد که هر چیز را که می توانند با خود ببرند و هر چیز را که نمی توانند نابود سازند . به نو شته ی مورخین با ستان ثروت تخت جمشید با 10000جفت اسب وقاطر و 5000 جفت شتر حمل و غارت شد . بعد از انتقال ثروت تخت جمشید اسکندردستورداد که تخت جمشید را به آتش بکشند.بگفته مورخین باستان تخت جمشید ۳ شبانه روز در آتش می سوخت وچهل شبانه روز از آن دود بر میخواست .


یک نکته ی مهم : محققین به این نکته ی مهم رسیده اند که اگر نقشه ی امپراطوری هخامنشی را بنگریم و یک خط از شمال شرقی ترین نقطه ( سغد ) تا جنوب غربی ترین نقطه ( حبشه ) بکشیم و یک خط از شمال غربی ترین نقطه ( یونان ) تا جنوب شرقی ترین نقطه ( هند ) به صورت ضربد ر بکشیم مرکز تقاطع این دو خط محل ساخت تخت جمشید می شود ، که این خود جای تامل و اند یشیدن دارد.

بر فراز تپه سنگي كوه رحمت در جلگه مرودشت در فاصله 45 كيلومتري شمال شرقي شهر شيراز ويرانه هاي به جامانده از كاخ تخت جمشيد نمايان است.

بناي تخت جمشيد يكي از عظيم ترين ، باشكوه ترين و زيباترين مجموعه هاي تاريخي ايران و جهان است. اين بناي مجلل به فرمان داريوش اول ( در 520 ق.م. ) شكل گرفت. وي مي خواست پايتختي در كشور خويش احداث كند كه همتا نداشته باشد. به همين دليل جلگه وسيع مرودشت رادر مركز خاك " پارس " واقع شده بود و پيشينه تاريخي بس كهن داشت انتخاب كرد وبر دامنه صخره كوه رحمت بناي تخت جمشيد را بنيان نهاد .

تخت جمشيد نه شهر بود و نه دژ، جايگاه با شكوهي براي برگزاري مراسم بزرگي بود كه شاه ايران سران كشور و نمايندگان 28 كشور متبوع را در بارعام به حضور مي پذيرفت.

طرح اصلي ساختمان تخت جمشيد دردوران فرمانروايي داريوش بزرگ ريخته شد. از همان نخست تعداد و محل كاخ ها، عمارت ها و كاربردهاي جداگانه هر يك معين ومشخص شد. براي برپايي اين بنا از سه نوع مصالح ساختماني عمده ( چوب، خشت هاي خام و پخته و سنگ هاي آهكي محلي ) استفاده شده است. چوب هايي كه در محل تهيه مي شد با ذوق و سليقه طراحان و معماران سازگار نبود وناگزير بودند چوب هاي در خور كاخ هاي تخت جمشيد را از دور دست ها حمل كنند. براي مثال،تيرهاي زير از چوب درخت سدر بوده كه در آن زمان فقط در لبنان مي روييده است.

خشت هاي گلي در ساختن ديوارها و روپوش سقف ها به كار مي رفت كه دوام چنداني نداشت. اين خشت را باران مي شست و با بر اثر زمين لرزه فرو مي ريخت. سنگ هاي كوه رحمت براي سنگتراشان و معماران جمشيد از هر جهت مناسب بود. اين سنگ هاي آهكي بسيار سخت و محكم اند و رنگ هاي طبيعي گوناگون سفيد، كهربايي، دودي و سياه دارند كه خوب تراشيده مي شوند. به ويژه نوع سياه آن كه بر اثر صيقل به شكل مرمر در مي آيد. بسياري از قطعه سنگ ها را گيرهاي آهني به نام " دم چلچله " به هم متصل كرده اند. در حد فاصل سنگ ها از ملات استفاده نشده است. ديوارها را با آجر لعابدار و كف اتاق ها را با گچكاري مي پوشاندند. روي درها با قطعات زر وسيم آراسته شده بود. پرده هاي بزرگ رنگي بر زيبايي درون و برون كاخ ها مي افزود. فرش هاي نفيس كف اتاق ها چشمان را خيره مي كرد.عملا" امكان نداشت كه ساختمان تخت جمشيد در دوران شاهي داريوش بزرگ به پايان برسد. كار ساخت اين بناي عظيم در طول حكومت پسر او خشايار شا اول و نوه اش اردشير اول ادامه يافت. بدين تربيت ساخت بنا نزديك به 200 سال طول كشيد.

بر اساس نظر تاريخ نگاران اين بنا حدود 200 سال آباد و مورد استفاده شاهان بوده است تااين كه در پي حمله اسكند مقدوني به ايران ( 330 ق.م . ) به دست وي در آتش سوخت و از آن پس متروك شد. وسعت كليه ساختمان هاي تخت جمشيد حدود 135000 متر مربع ارتفاع كف ساختمان هاي آن از دشت از 8 تا 18 متر است.

از تمامي آنچه روزگاري تخت جمشيد ناميده مي شد امروز ظاهرا" چيزي بيش از چند ستون و پلكان و سردر ويران شده باقي نمانده است. شگفت اين همين ويرانه ها نيز پس از گذشت دو هزار وپانصد سال همچنان هنر شكوهمند و معماري بي همتاي هخامنشيان را نشان مي دهند.

براي درك اهميت اين خرابه ها بايد به رمز هنر و معماري هخامنشي پي برد. هخامنشيان در ساخت تخت جمشيد از منابع گوناگوني الهام گرفتند. پارس ها دست كم با دو فرهنگ غني، اوراتو در شمال و ايلام در جنوب ،آشنا بودند و از آنها براي ريختن شالوده محكم فكري در هنر معماري بهره گرفتند.

هخامنشيان در لشكر كشي به مصر، بابل،ليدي و اروپا، با انديشه هاي ديگري در زمينه معماري آشنا شدند و با به دست آوردن ثروت سرشار ، هنرمندان و سنگتراشان و معماران برجسته را در گسترش و زيبا سازي تخت جمشيد به خدمت گرفتند. شايد اولين بار در تاريخ بشر بود كه ذوق سرشار ، ثروت بي كران و اراده استوار در يك نقطه از جهان به هم رسيدند تا چيزي آفريده شود كه هنر شناسان و تاريخ نكاران آن را هنر و معماري هخامنشي بخوانند .

بخاطر حضور پژوهنده گرامی

تصاویر 3 بعدی از تخت جمشید :

مهندسان هخامنشی راز استفاده از عدد پی 3.14 را دو هزار و 500 سال پیش كشف كرده بودند. آنها در ساخت سازه های سنگی و ستون های مجموعه تخت جمشید كه دارای اشكال مخروطی است، از این عدد استفاده می كرده اند.

عدد پی( ۳.۱۴) در علم ریاضیات از مجموعه اعداد طبیعی محسوب می شود. این عدد از تقسیم محیط دایره بر قطر آن به دست می آید. كشف عدد پی جزو مهمترین كشفیات در ریاضیات است. كارشناسان ریاضی هنوز نتوانسته اند زمان مشخصی برای شروع استفاده از این عدد پیش بینی كنند. عده زیادی، مصریان و برخی دیگر، یونانیان باستان را كاشفان این عدد می دانستند اما بررسی های جدید نشان می دهد هخامنشیان هم با این عدد آشنا بودند.

"عبدالعظیم شاه كرمی" متخصص سازه و ژئوفیزیك و مسئول بررسی های مهندسی در مجموعه تخت جمشید در این باره،‌ گفت : بررسی های كارشناسی كه روی سازه های تخت جمشید به ویژه روی ستون های تخت جمشید و اشكال مخروطی انجام گرفته؛ نشان می دهد كه هخامنشیان دو هزار و 500 سال پیش از دانشمندان ریاضی دان استفاده می كردند كه به خوبی با ریاضیات محض و مهندسی آشنا بودند. آنان برای ساخت حجم های مخروطی راز عدد پی را شناسایی كرده بودند.

دقت و ظرافت در ساخت ستون های دایره ای تخت جمشید نشان می دهد كه مهندسان این سازه عدد پی را تا چندین رقم اعشار محاسبه كرده بودند. شاه كرمی در این باره گفت : مهندسان هخامنشی ابتدا مقاطع دایره ای را به چندین بخش مساوی تقسیم می كردند. سپس در داخل هر قسمت تقسیم شده، هلالی معكوس را رسم می كردند. این كار آنها را قادر می ساخت كه مقاطع بسیار دقیق ستون های دایره ای را به دست بیاورند. محاسبات اخیر، مهندسان سازه تخت جمشید را در محاسبه ارتفاع ستون ها، نحوه ساخت آنها،‌ فشاری كه باید ستون ها تحمل كنند و توزیع تنش در مقاطع ستون ها یاری می كرد. این مهندسان برای به دست آوردن مقاطع دقیق ستون ها مجبور بودند عدد پی را تا چند رقم اعشار محاسبه كنند.
هم اكنون دانشمندان در بزرگ ترین مراكز علمی و مهندسی جهان چون "ناسا" برای ساخت فضاپیماها و استفاده از اشكال مخروطی توانسته اند عدد پی را تا چند صد رقم اعشار حساب كنند. بر اساس متون تاریخ و ریاضیات نخستین كسی كه توانست به طور دقیق عدد پی را محاسبه كند، آ«غیاث الدین محمد كاشانیآ» بود. این دانشمند ایرانی عدد پی را تا چند رقم اعشاری محاسبه كرد. پس از او دانشمندانی چون پاسكال به محاسبه دقیق تر این عدد پرداختند. هم اكنون دانشمندان با استفاده از رایانه های بسیار پیشرفته به محاسبه این عدد می پردازند.

شاه كرمی با اشاره به این موضوع كه در بخش های مختلف سازه تخت جمشید، مقاطع مخروطی شامل دایره، بیضی، و سهمی دیده می شود، گفت : "به دست آوردن مساحت، محیط و ساخت سازه هایی با این اشكال هندسی بدون شناسایی راز عدد پی و طرز استفاده از آن غیرممكن است."
داریوش هخامنشی بنیان گذار تخت جمشید در سال 521 پیش از میلاد دستور ساخت تخت جمشید را می دهد و تا سال 486 بسیاری از بناهای تخت جمشید را طرح ریزی یا بنیان گذاری می كند. این مجموعه باستانی شامل حصارها، كاخ ها،‌ بخش های خدماتی و مسكونی، نظام های مختلف آبرسانی و بخش های مختلف دیگری است.
مجموعه تخت جمشید مهمترین پایتخت مقاومت هخامنشی در استان فارس و در نزدیكی شهر شیراز جای گرفته است.

تخت جمشید در طول یکصد و بیست سال و توسط چهار پادشاه ساخته شد که امروزه به تخت جمشید لقب معجزه هنر در ایران باستان داده اند.


پلان کاخ در تخت جمشید

نمای کلی

پ .ن : یکی از هنرهای معماری در تخت جمشید این است که نسبت ارتفاع سر درها به عرض آنها و همین طور نسبت ارتفاع ستون‌ها به فاصلهٔ بین دو ستون نسبت طلایی است. نسبت طلایی نسبت مهمی در هندسه‌است که در طبیعت وجود دارد. این نشانگر هنر ابرانیان باستان در معماری است.

خانه عامریها یکی از بناهای زیبای دوره زندیه کاشان است که در قرن ‪ ۱۳‬هجری قمری بوسیله مرحوم"سهام السلطنه عامری" ساخته شده و مورد توجه گردشگران قرار دارد.

این خانه در محله‌ی سلطان امیراحمد واقع شده است و بزرگترین خانه‌ی تاریخ کاشان به شمار می‌رود. قدمت اولیه‌ی این خانه به زمان زندیه برمی‌گردد، که حیاط‌های اصلی اندرونی و بیرونی در همان زمان ساخته شده است. سپس در زمان قاجاریه توسط حسام‌السلطنه حیاط‌هایی به این خانه اضافه شده است. این خانه شامل 7 حیاط و حدوداً 85 اتاق می‌باشد که 5 حیاط آن مرمت شده و قابل بازدید می‌باشد. سیستم معماری آن به صورت گودال باغچه می‌باشد و در تمام حیاط‌های این خانه سیستم حوضخانه و گردش جریان آب طراحی شده است که در تابستان استفاده می‌شده است. طراحی و معماری این خانه به دلیل داشتن مسیرهای زیرزمینی در نوع خود بی‌نظیر می‌باشد. مساحت این خانه حدوداً 7000 متر مربع می‌باشد.

مجموعه در كوي سلطان امير احمد قرار دارد و در سال 1252 هجري قمري به وسيله مرحوم حاج محمد ابراهيم، يكي از تجار خوشنام كاشان ساخته شده‌است كه از لحاظ طرح معماري و تزئينات و استفاده از فضاها و حجم‌هاي موجود در آن بسيار غني و از نظر معماري سنتي در نوع خود منحصر به فرد است.

اين مجموعه مشتمل بر پنج حياط و گودال باغچه بوده‌است كه پس از فوت مالك اوليه به مرور از هم تفكيك و به صورت پنج باب خانه مستقل از هم درآمد، بدون اين كه صاحبان و سكنه بعدي هر كدام از اين پنج باب خانه آگاهي داشته باشند كه اين خانه‌ها در بدو ساخت جزو يكي مجموعه و باهم در ارتباط بوده‌اند. در سال‌هاي اخير با همت و تلاش مسوولان ذي‌ربط چهار واحد از پنج باب خانه خريداري و كار بازسازي آنها انجام شده‌است.
از چهار باب خانه خريداري شده، دو واحد آنها به صورت طرح معمول معماري بافت قديم كاشان يعني گودال باغچه و يكي از آنها به صورت دو طبقه با حياط مسقف و چهارمي كه در اصل باغچه بوده‌است به صورت حياط سنتي است. خانه‌هاي عباسيان به لحاظ معماري، داراي طرحي بسيار قوي و غني و از نظر تزئينات گچ‌بري و نقاشي و كاربري تزئينات معماري اسلامي نظير: رسمي بندي، يزدي بندي، كاربندي، قطاربندي، مقرنس و مشبك در اوج زيبائي و ظرافت است.

به نظر آنوبانینی، دیدن تمام زوایا و جزئیات این خانه چندین ساعت وقت نیاز دارد. در ساختن این خانه سعی شده تمام اصول معماری رعایت شده و همچنین آرامش و آسایش ساکنان خانه در طول فصول مختلف سال حفظ شود.

خانه عباسيان يكي ازمراجع بزرگ و برجسته معاصر كاشان به نام مرحوم آيت‌الله سيد محمد علوي بروجردي متولد و تربيت يافته‌است و حتي يكي از خانه‌ها را كه ارث به وي رسيده بود به محل حوزه درس تبديل كرده‌بود.

مجموعه خانه‌هاي تاريخي عباسيان به تحقيق و طبق نظر نخبه‌ترين كارشناسان معماري، جزو برجسته‌ترين آثار معماري اسلامي و يكي از نامزدهاي دريافت جايزه بهترين بناهاي مسكوني ايران اسلامي است .

حمام سلطان میراحمد

در راهنمای آثارتاریخی شهرستان کاشان، تاریخ ساخت این بنا سال 1092 ذکرشده است؛ اما اهالی محل آن را متعلق به دوره سلجوقیان می دانند.
این بنا را دردوده قاجاریان مرمت کرده وحمام کوچک به آن افزوده اند. این بنا تا چند سال پیش دایربوده وپس ازچند سال تعطیلی، اداره میراث فرهنگی کاشان آن را مرمت کرده است.

معماری بنا: بخش اعظم این بنا را حمام بزرگ تشکیل می دهد. این حمام، مطابق معمول، شامل دو بخش سربینه وگرم خانه است . سربینه بنایی با قاعده هشت ضلعی است که هشت ستون، آن را به دو فضای متفاوت تقسیم کرده است. فضای میانی محل تردد وعبوراست و با سقف رسمی بندی ومزینی پوشیده شده است؛ فضای پیرامون، که کف آن بالا تراست ، محل کندن رخت واستراحت است . فضای میانی حوضی هشت گوش درمرکزدارد وتزییناتی درسقف . درمیانه شمسی رسمی بندی سقف وبربالای حوض ، نورگیربزرگی قرار دارد که نقوش کاشی برگرداگرد آن برزیبایی اش افزوده است. دربعضی فصول ، با ابرداشتن گلجام های این نورگیر دما ورطوبت هوای سربینه تنظیم می کرده اند. فضای پیرامون سربینه سقف هایی کوتاه تردارند. دراین فضاها ،غرفه های است که مهم ترین آن ها دو غرفه روبه روی هم، با قاعده نیم هشت ، درمحور سربینه است . از غرفه ها وطاقچه های متعدد فضای پیرامون سربینه وگوشه ها وفضا های خصوصی تر پدید آمده است. سقف ودیوارهای این قسمت آهک بری دارد ، کاشی کاری گنبد میانی سربینه با ازاره کاشی این فضا تکمیل شده است. درگاه ورودی به سربینه وخروج ازآن ، به طرف گرم خانه ، درمقابل یکدیگر قرار دارد وتداعی گرمحوری این فضا است. راه خروج ازسربینه و ورود به گرم خانه ، با دو چرخش نود درجه ، ازطریق میان در است. میان در به فضاهای خدماتی دیگرنیز راه دارد.

چهار ستون درمیانه گرم خانه آن را سه بخش کرده است . دوقسمت طرفین ، که نسبتاً کوچکتراست وهریک حوضی درمیانه دارد ، قاعدتاً به نشستن واستحمام اختصاص داشته وبخش میانی راه تردد ورسیدن به خزینه بوده است . درگاه خزینه حمام درمیانه ضلع مقابل ورودی قرار دارد. طاق ها وتویزه های گرم خانه آهک بری داشته که آسیب دیده اند.

دستگاه ورودی حمام سردری معظم دارد، با جلو خانی که به آن تشخیص مضاعف بخشیده است. سردرپشت ، بغل های کاشی کاری شده وطاق یزدی بندی وطاق نما های مقرنس کاری دارد. گچ بری های بالای درگاه ودیگر قسمت های سردر برظرافت و زیبایی آن افزوده است. هشتی حمام در پشت این سردر واقع است وسقفش رسمی بندی ساده وخوش تناسبی دارد. پس ازعبور ازاین هشتی وگذر دالانی با چرخش های متوالی ، می توان به سربینه حمام راه یافت.

حمام کوچک ورودی ساده ای دارد. با عبور ازدالان، می توان وارد سربینه شد. سربینه فضایی با قاعده هشت ونیم هشت است که سکوهایی درپیرامون آن قرار دارد و طاقی رسمی بندی آن را می پوشاند . تزیینات سقف و ازاره های این سربینه به تزیینات سربینه حمام بزرک شباهت کامل دارد. گرم خانه ودیگر قسمت های این حمام احتمالاً در دوره اخیر تغییراتی یافته و صورت اصلی خود را ازدست داده است.



این حمام یکی از دیدنی ترین بناهای کاشان است ! آن طرفها گذرتان افتاد از دستش ندهید !



اين دايره پر از نور و ترنج تزئيني دورش در بيشتر قسمت‌هاي حمام تكرار شده تا روشنايي و نور حمام را تامين كند.حمام‌ها از پيش از اذان باز مي‌شدند تا دم دم‌هاي غروب كه مي‌شد از روشنايي خورشيد استفاده كرد. البته نور خورشيد باعث ضدعفوني كردن فضاي حمام هم مي‌شده.


نورگیرهای بسیار زیبای حمام !
بعضي از اين گنبدهاي پر از شيشه كه به آنها «جام خانه» مي‌گويند، طوري ساخته مي‌شدند كه قابل جابه‌جا شدن باشند. تا وقتي گرماي حمام بيش از حد تحمل شد، آنها را كنار بكشند و با تخليه بخار و گرما دماي حمام تنظيم شود.



اينجا سربينه كوچك حمام سلطان ميراحمد است اما توي يك حمام بزرگ و مفصل چه احتياجي به حمام كوچك بوده؟ اين حمام با يك ورودي جدا و مستقل از ورودي اصلي، مخصوص استفاده خانم‌ها بود. بعضي وقت‌ها هم اقليت‌هاي مذهبي از اين جور جاها استفاده مي‌كردند و بعضي از اين حمام‌ها كوچك، با تزئينات مجلل و در قرق از ما بهتران بود.

( عکس و توضیحات از همشهری )

چند نکته مهم در مورد طراحی خانه ها :

یکی از مسایل مهم مربوط به شهر سازی بوده و آن جهت قرار گیری خانه یا رون است . این مربوط به آب و هوا ، طرز تابش جهت وزش ( باد مطبوع ، طوفان ، گردوباد و غیره ... ) و مکان قرارگیری و جنس زمین می شده است .
معماران ایرانی برای این کار از شش ضلعی استفاده می کردند . برای نشان دادن جهت از مستطیلی داخل شش ضلعی استفاده می کردند .
با همین روش در ایران 3 رون ( جهت ) را در نظر گرفته اند .
رون راسته : در رون راسته مستطیلی که در داخل شش ضلعی قرار می گیرد جهت شمال شرقی – جنوب غربی دارد .
در شهرهای مرکزی ایران مثل تهران ، یزد و شمال غربی مثل تبریز و برخی شهرهای دیگر از رون راسته استفاده می شده است .
در جنوب شهر یزد شیرکوه و در شمال آن کوه خرانک قرار دارد و رون آن راسته است . در این شهر رون کرمانی نامرغوب است و می گویند نکبت دارد زیرا در زمستان سرد و در تابستان گرم است . متاسفانه اخیرا با در نظر نگرفتن این مساله و با جهت گیری جدید شرقی – غربی خانه هایی را ساخته اند که می بایست در فصل گرما ، آنها را از شدت گرما ترک کرد !
تهران جدید نیز بدلیل عدم توجه به جهت مناسب به بدترین وضع خود افتاده است . در گذشته معتقد بودند که در شهر و آبادی شمال آن گرفته شود تب خیز شده و دلیل آن هم این است که شهر تهویه نمی شود !

رون اصفهانی : جهت شمال غربی – جنوب شرقی دارد و در اصفهان ، استخر ، تخت جمشید و فارس این رون را داریم .

رون کرمانی : جهتی غربی – شرقی دارد و شهرهایی مثل کرمان ، همدان و ... با این رون ساخته شده اند .

استاد پیرنیا
ادامه دارد .
سعی می کنم در هر پست قسمتی را توضیح دهم ! تا مطالب کسل کننده نشود برای دوستان و حوصله ی خواندن را داشته باشند.
در مابین این مطالب هم به معرفی بناهای مختلف خواهم پرداخت که امیدوارم استفاده کنید و لذت ببرید .
هرچند سخن گفتن در مورد مسجد باب میلم نخواهد بود ولی مگر می شود از معماری ایرانی صحبت کرد ولی از مسجد سخنی نگفت ؟ به هر حال تلاش می کنم در مورد مساجد بزرگ و زیبای ایران نیز توضیحاتی بدهم و معرفی کنم . معماری قدیم ایران بی نظیر است .

متال گرامي در مورد طراحي باغ هاي ايراني هم بنگاريد.
(البته من به شخصه به باغ هاي ژاپني هم علاقه دارم كه جاي بحثش اينجا نيست)

سلام،امشب برای اولین بار این صحفه را خوندم .عالی بود .من خیلی یاد گرفتم . لطفا ادامه بدین .حیفه متوقف بشه. امیدوارم بازم این صحفه به جریان بیفته....